bastijn.nl

Deze column verdient een extra plek op het wereldwijd web. Een plek waarvan ik zeker weet dat ik er de controle over heb om hem net zo lang beschikbaar te houden als mij dat zelf uitkomt, een plek waar ik te pas en te onpas naar kan verwijzen voor een mooi en waar stukje tekst.

Heer Schaberg, ik ken u niet, maar bedankt voor het schrijven en delen van dit fenomenaal stukje column. Een waar woord, raak, en anderhalf jaar na dato nog steeds actueel.

Deze column van Johan Schaberg stond in het Economiekatern van NRC Handelsblad van zaterdag 2 oktober 2010, en is hier met toestemming van de auteur geplaatst.

Volgens een onderzoekje van adviesbureau Boer & Croon beginnen veel bedrijven bezwaar te maken tegen de hoge kosten van juridisch advies. Een topadvocaat van een groot kantoor vraagt 514 euro per uur, en dat mag van veel bedrijven best wat minder.

De vergelijking met een andere groep van topprofessionals is veelzeggend. Wie advies van een ingenieursbureau nodig heeft, betaalt voor een partner ongeveer 150 euro. En dan gaat het om vragen die er in de tastbare werkelijkheid toe doen – hoe zwaar moet een dijk zijn om het land droog te houden bijvoorbeeld, of hoe bouw je een elektriciteitscentrale die efficiënt is en veilig?

Er was een tijd dat de belangrijke dingen in dit land door ingenieurs werden bedacht en uitgevoerd. Zij legden kanalen aan en ontwierpen bruggen, spoorlijnen en Deltawerken. In de regering waren zij verantwoordelijk voor de Afsluitdijk (Lely), landbouw (Mansholt, Lardinois, Braks), aanschaf van F-16′s voor de luchtmacht (Vredeling), onderwijs (opnieuw Braks, Ritzen) en zelfs financiën (Vondeling). En zij bestuurden grote bedrijven als Philips, Hoogovens en Shell.

Maar ze zijn verdwenen. In het laatste kabinet-Balkenende zat er één, Eurlings, maar dat is geen echte want die is afgestudeerd in technische bedrijfskunde. Verder waren het politicologen, ex-onderwijsmensen, juristen, historici, economen, twee biologen en, de grootste groep, sociale wetenschappers. Bij elkaar niet echt een groep mensen van wie rekenen het sterkste punt is, en aan wie je de verantwoordelijkheid voor complexe technische projecten zou geven.

Toch zaten zij er, en die projecten dienden zich wel aan. Zou het daardoor komen dat de tunnel in de A2 bij Utrecht weliswaar gereed is, maar niet in gebruik kan worden genomen, de ov-chipkaart met zo veel moeite tot stand kwam en het rekeningrijden al jarenlang een strompelproject is? Zaten er op het hoogste niveau niet de mensen die op grond van vakkennis en technisch inzicht de complexiteit konden overzien enbeheersen?

Het doet zich niet alleen in de publieke sector voor. Ook in het bedrijfsleven zijn de topbanen in handen gekomen van mensen die leiding geven aan anderen die werken – niet van mensen die weten hoe je dingen moet maken. Daarvoor hoeven zij niet te weten wat die anderen precies doen, want zij hebben geleerd voor general management. Inhoud doet er niet toe, alles is proces, en als je een proces effectief ‘aanstuurt’, zoals dat heet, komt het met de inhoud vanzelf goed.

Tunnels en bruggen en complexe ICT-systemen – allemaal moeten ze tot stand komen, niet door goed rekenen, maar door effectieve aansturing. Als dat dan goed gaat, krijgen de aanstuurders een bonus. Als het fout gaat, wordt er natuurlijk een ontslagen, zoals Tony Hayward, de ex- baas van BP na de rampzalige olielekkage in de Golf van Mexico. Uiteindelijk lukte het de ingenieurs het lek te dichten, en die dag schoot de beurswaarde van BP met een paar miljard omhoog. Daar wordt Haywards opvolger straks waarschijnlijk goed voor beloond. Wat de ingenieurs krijgen, is niet bekend.

In mijn directe omgeving waren laatst een Delftse student en een student sociale wetenschappen aan het vergelijken hoeveel ze moesten leren voor drie studiepunten. Voor de laatstgenoemde was dat een werkje over de historische ontwikkeling van de sociologie. De Delftenaar moest zich driehonderd bladzijden techniek eigen maken plus een hoop computerwerk – voor één studiepunt. Ingenieurs hebben een vak, de meeste anderen zijn handig met vaardigheden.

Ooit was er de filosofenschool van de sofisten. Die waren niet uit op de wezenlijke vragen van het ware, het goede en het schone, maar op effectiviteit. ‘Het is goed als het werkt’, was ongeveer hun stelregel, of beter nog: ‘als iedereen gelooft dat het werkt’. Inhoudelijke wijsgeren als Socrates en Plato hadden een enorme hekel aan deze principeloze praatjesmakers, maar de uitkomst was wel dat zij de macht in Athene overnamen en Socrates ter dood werd gebracht.

De nieuwe sofisten zijn de procesaanstuurders, de fusie- en overnamespecialisten en de juristen die daar voor 514 euro per uur contracten bij maken. Allemaal hebben ze rechten gestudeerd of hebben ze een MBA-diploma, maar een schroef recht indraaien kunnen ze niet. Ze hebben ons verteld dat wij geluk, welvaart en aandeelhouderswaarde aan hen te danken hebben. Wij, het goedgelovige publiek, geloven het nog ook, en betalen de schimmenspelers de hoofdprijs.

Minister Eurlings – misschien toch een echte ingenieur – wees vorige week resoluut het voorstel van de hand om de beloning van de directie van spoorwegbeheerder ProRail te verdubbelen. Dat is een staatsbedrijf zonder concurrentie dat ‘s winters veel wissels laat bevriezen. Eurlings was even gaan rekenen en vergelijken, en vond het voorstel buiten proporties. Balkenendenorm en geen cent meer, bromde hij.

Dat was krachtig gesproken, maar oei, dacht ik, wat gebeurt er als de hele ProRail-directie verontwaardigd opstapt? Ze deden het niet, maar waar vind je in de wereld van procesaanstuurders directeuren die bereid zijn voor een schamele 188.000 euro aan de slag te gaan? Tot die uurtarievenvergelijking van advocaten en ingenieurs langskwam.

Voor minder dan eenderde van de prijs van een moderne sofist heb je iemand die weet dat inhoud voor aansturing komt. Die beseft dat stekkers alleen werken als de stopcontacten ook kloppen, en die ervaring heeft met krachten en weerstanden en daarmee kan rekenen. Dan heb je voor 188.000 euro een ingenieur die sterk is op inhoud, waar je anders een half miljoen kwijt zou zijn voor een jurist, bestuurskundige of MBA’er.

Heren (en ook dames!) commissarissen, word wakker, let op uw inkoopgedrag bij de aanschaf van uw volgende topbestuurder. Geef ons de ingenieurs terug. Ze kosten minder en werken zeker net zo goed.

Johan Schaberg

Popularity: unranked